وقتی مسئول اندیشه‌ورزی به جای تبیین حقایق، منشأ انتشار و ایجاد شبهه می‌شود

به گزارش قزوین‌نیوز، یادداشت یک روزنامه محلی درباره بسیج، با تفکیک ساختگی «دفاع مقدس» و «امروز»، نه یک نقد مستند که یک قضاوت یکجانبه بود. قضاوتی که کارکردهای پویا، دستاوردهای ملموس و نقش‌آفرینی ملی این نهاد مردمی را نادیده گرفت و صرفاً بر کلی‌گویی‌های بدون سند و ذهنی‌سازی‌های شخصی تکیه زد. آیا تحلیل یک نهاد زنده و اثرگذار، بدون اشاره به نقش آن در سیل‌ها، زلزله‌ها، محرومیت‌زدایی و عرصه‌های علمی فرهنگی، منصفانه است؟ 

جابر خرم‌نیا
یادداشتی با عنوان «بسیج سرمایه ملی یا...» در سایت منسوب به یک روزنامه محلی منتشر شد. مطالبی که در این یادداشت با نگاه یکجانبه نگارش شده بود از این جهت که مدیرمسئول روزنامه، مسئول هیئت اندیشه‌ورز بسیج رسانه است و دست به چنین دوقطبی‌سازی زده برایم متحیر کننده بود. لذا با احترام به نویسنده و با اذعان به حق ایشان در بیان دیدگاه‌ها، نکاتی در تحلیل و نقد این یادداشت می‌نویسم که امید است در راستای تعمیق بحث و پرهیز از برداشت‌های نادرست مفید واقع شود. 

از دوقطبی‌سازی تاریخی دست برداریم!
نویسنده با تفکیک «بسیج دهه ۶۰» و «بسیج امروز» می‌کوشد تمایزی تاریخی قائل شود و تعمداً ذهن مخاطبان را روی افسانه بودن بسیج دفاع مقدس و انحراف بسیج بعد از جنگ بازی دهد. اگرچه بررسی تحولات نهادها در بستر زمان امری علمی و ضروری است، اما این تقابل می‌تواند ناخواسته به ایجاد گسست در تداوم تاریخی این نهاد مردمی بینجامد. بسیج به‌عنوان یک نهاد زنده و پویا، همواره در تعامل با شرایط جامعه تکامل یافته و ظرفیت‌های جدیدی کسب کرده است. شایسته است تحولات آن با نگاهی جامع‌نگر و بدون ایجاد قطبی‌سازی بررسی شود. آنچه مشهود است نویسنده هیچ درکی از ساختارهای پویا و اثرگذار امروز بسیج همچون بسیج سازندگی و قرارگاه پیشرفت(با نقش بی بدیل آن در مناطق محروم) و... ندارد و تنها یک نگاه محدود و بخشی از یک تجربه انتخاباتی محلی که خود در آن نامزد بوده را ملاک قضاوت قرارداده و به نظر نقد شخصی‌سازی شده‌ای را ارائه داده است.

ادعاهای بدون پشتوانه سندی
نگارنده در بخش‌هایی از یادداشت به موضوعاتی مانند کاهش کارآمدی، سیاسی شدن و کاهش اعتماد عمومی اشاره کرده‌ است. بیان چنین ادعاهایی بدون استناد به داده‌های میدانی، آمارهای مستند یا پژوهش‌های علمی به معنای فقدان اعتبار قضاوت و محدود شدن به برداشت‌های ذهنی و شخصی است. نقد سازنده زمانی اثرگذار است که بر پایه شواهد عینی، مستند و قابل ارجاع استوار باشد. و آنگونه که معلوم است جناب نگارنده تنها دست به ادعا بوده و اساسا جز مدعیات هیچ مستندی برای ارائه ندارد.

مفاهیم خالی از معنا همراه با قضاوت تهی!
تکرار مفاهیمی مانند «فاصله با مردم»، «سیاسی‌کاری» و «بحران اعتماد» بدون تعریف مشخص و ارائه معیارهای سنجش، این اصطلاحات را در هاله‌ای از ابهام قرار می‌دهد. آنگونه که مشخص است نویسنده هیچ سنجه‌ای برای این مفاهیم ندارد و آن‌ها را صرفاً از روی ذهنیت خود و بازهم متکی بر مدعیات ذهن خویش برکاغذ نگاشته است. که البته باید برای برخی از این مدعیات از عنوان «اتهام» استفاده کنیم.

نگاه سطحی به مفهوم سیاست
در بخشی از یادداشت، پیوند بسیج با «سیاست» به گونه‌ای مطرح شده که گویی امری نامطلوب است. حال آنکه مشارکت در عرصه‌های اجتماعی سیاسی (به معنای عام آن) بخشی از هویت نهادهای مردمی در هر جامعه‌ای است. تفکیک بین «سیاسی‌کاری» (با بار منفی) و «مسئولیت اجتماعی» نیازمند تدقیق بیشتر است تا از کلی‌گویی پرهیز شود. برای نمونه بسیج به‌عنوان رکنی از اقشار جامعه وظیفه دارد در مسئولیت سیاسی خویش به افزایش مشارکت در انتخابات کمک کرده و یا در رویدادها و پدیده‌های اجتماعی سیاسی(مانند تحریم، جنگ، راهپیمایی، مذاکره، صلح و...) نقش آفرین باشد و حتی به تحلیل سیاسی مردم کمک کند.

عدم توجه به دستاوردهای متعدد بسیج در دهه‌های اخیر
یادداشت با تمرکز بر یک دوره تاریخی خاص، از توجه به نقاط قوت و کارکردهای متنوع بسیج در سال‌های اخیر غافل مانده است. نقش آفرینی بسیج در عرصه‌های علمی، فرهنگی، امدادی، سازندگی و مقابله با تهدیدات نوین، بخش مهمی از واقعیت این نهاد است که نادیده گرفتن آن، تصویری ناقص ارائه می‌دهد. اگر نویسنده فراموش کرده است ما ماجرای نقش سازنده بسیج در سیل گلستان، سیل خوزستان، سیل شیراز، زلزله کرمانشاه، محرومیت‌زدایی از استان‌ها و نواحی محروم، در قزوین خودمان سیل الموت، کمک مؤمنانه در ایام سخت کرونا (چه معیشت مردم، چه کمک به مردم، به مراقب از بیماران) و ده‌ها ماجرای دیگر و همین اواخر دفاع مقدس خردادماه در جنگ 12 روزه را یادآوری کنیم که هریک کتابی قطور از روایت‌های سازنده این نهاد است و بعید است مسئول هیئت اندیشه‌ورز از آن بی‌اطلاع باشد.

بجای دوقطبی سازی مجعول گفت‌وگو کنیم
به جای تأکید بر دوگانه‌سازی‌های تاریخی و یا ساخت دوقطبی که امروز بخشی از بدنه جریان سیاسی اصلاحات به تقلید از حسن روحانی مشغول آن هستند، می‌توان به بررسی راهکارهای تقویت بسیج به‌عنوان نهادی اثرگذار در حل مسائل کشور پرداخت. همچنین، ارائه نقد مبتنی بر شواهد، همراه با شناخت دستاوردها و بیان پیشنهادهای عملی، می‌تواند به جای ایجاد شکاف، به انسجام و ارتقای این نهاد مردمی بینجامد.
نقد سازنده زمانی ثمربخش است که در عین صراحت، انصاف را رعایت کند، دستاوردها را ببیند و در نهایت، به تقویت سرمایه‌های اجتماعی کشور بینجامد.

انتهای پیام/